Bródno, Brudno, a może Brodno ? Historia zmieniającej się nazwy..

W trakcie opracowania. Wkrótce więcej.... Br(o)(u)(ó)dn(o)(e)(a)* historia zmian (* niepotrzebne skreślić)

Dzisiejsze Bródno to obszar, który na na przestrzeni wieków miał nie tylko różną pisownię i wymowę ale też i terytorium. Najczęściej pisano Brodno, Brodne, Brudna, Brudno, Bródno. Podsumowanie zmian na przestrzeni wieków od XVI do XIX znajdziemy w opracowaniu z 1900 roku Rozwój terytorialny miasta Warszawa9).

Ostatnia zmiana pisowni to lata 1916 - 1918. Przykładem jakie problemy lub jak ważna była zmiana tej nazwy może być mapa z roku 19168) gdzie autor ręcznie zmienił dotychczasową pisownie litery "u" na "ó".

Rys. 8_1916 Nowy Plan miasta Warszawy i okolic_przeróbka u na o w nazwie BRUDNO

Nowa pisownia wynikała z koncepcją, że nazwa pochodzi od brodu. Szczegółowe wyjaśnienie według Dr. Józefa Ostaszewskiego znajdziemy w  publikacji "Dzieje pierwotne szczepu mazurskiego : studium historyczno-językoznawcze"2)  "Najstarszym osiedlem nad Wisła na tym terenie wytworzonym na potrzeby handlu było TARGOWE (tu zn miejsce "miesto" targowe) na prawym brzegu Wisły na miejscu dzisiejszej Pragi, które trafiało w dzisiejszą ulicę Targową. Jako pozostałość po tem targowisku jest Targówek samo "Targowe" figuruje jeszcze w dokumentach z 1580 roku obok malutkiej wioski Pragi (Praga Nobilium) , jako folwark na "wyprażonej" ziemi. Targowe otaczała rzeka Skurcza, a przejazd przez rzeczkę w kierunku starożytnego Grodziska wytworzył "bród" i osiedle Bródno 2)  Oststeczne brzmienie było wśród starożytnych i średniowiecznych mieszkańców z czasem następowało przekręcanie nazw w wymowie. Jako jeden z przykładów to to tendencja do zamiany "o" na "u". Jeden z przykładów to nazwa Brodno na Brudno2).  Tam także jest powiązanie nadawanych nazw z nazw znanych i tu mamy wyprowadzenie nazwy przejścia przez rzekę Brudno = Brodno. Ostatecznie w zestawieniu nazw nazwa miejscowości na mazowszu z wykładnią znaczenia "Brudno regalis - Bródno, warsz. 1413 r. oznacza bród na rzece Skurczy na drodze z Targowego do Grodziska.

Neolit

Ślady osadnictwa na terenach dzisiejszego Bródna i okolic sięgają czasów późnego Paleolitu. Badania archeologiczne wykazały, że piaszczyste wydmy zawierają dużą liczbę śladów wyrobów krzemiennych i ceramiki "przeddziejowej" Tereny były miejscem pracowni krzemiennych rozrzuconych po wydmach.  Wyroby produkowano z surowców importowanych.Ludność rzemieślnicza składała się raczej z ruchliwych przemysłowców i dobrych handlarzy, którzy sprowadzali materiał krzemienny z gór Świętokrzyskich lub górnego dorzecza Bugu. Wyroby odstawiali do miejsc gęściej zaludnionych w dól i w górę Wisły i jej dopływów. Fakt ten mogę potwierdzić, gdyż jako chłopcy wybieraliśmy się na piaszczyste górki w poszukiwaniu krzemienie - krzesanie iskier było naszą zabawą.

Ilustracja XX Pracownie krzemienne w okolicach Warszawy z różnych epok kamiennych. Czarne trójkąty oznaczają miejscowości gdzie znaleziono ślady tych pracowni. 2)

 

 

Rok 1000

 

 

 

 

1500

W opracowaniu Rozwój terytorialny miasta Warszawa; Witokd Małcużyński, 1900 mamy miejscowość Brodne - wiek XVI (niestety mapa nie jest oryginalna i nie wiemy na jakiej podstawie autor przyjął taką nazwę)

 

 

 

1600

 

Jednymi z pierwszych dokumentów gdzie mamy nazwę Brudno są rysunki z roku 1656 bitwy pod Warszawą wykonane przez ..... Poniżej szczegóły

Widok z planów

Widok Brudna z planu pierwszego dnia bitwy3   Widok Brudna z planu drugiego dnia bitwy4   Widok Brudna z planu trzeciego dnia bitwy5
   
Plan w ujęciu panoramicznym przedstawia pierwszy dzień bitwy pod Warszawą 28.VIII.1656 r 3   Plan w ujęciu panoramicznym przedstawia drugi dzień bitwy pod Warszawą 29.VIII.1656 r 4   Plan w ujęciu panoramicznym przedstawia trzeci dzień bitwy pod Warszawą 30.VIII.1656 r 5
   

Na trzech rysunkach są zabudowania oznaczone jako "Brudna"

 

 

 

 

 

 

 

1700

1800

Wiek XIX to pisownia Brudno

W tabeli miast,wsi, osad Królestwa Polskiego w Tomie I z roku 1827 na stronie 11 mamy dokładne dane statystyczne

 

 

 

Mapa z 1848 roku

 

 

 

 

 

1900

 

 

Różnorodność pisowni mamy udokumentowane na Plan Warszawy z 1918 roku (poniżej). Mamy tam gminę Bródno, wieś Bródno, zabudowania oznaczone jako Bródno, Nowe Bródno i cmentarz Bródnowski; folwark Brudno; wieś Stare Brodno.

Plani Warszawy z 1918 rok

 

 

 

Wydaje się, że niemożliwe ustalenie pierwotnego nazewnictwa.Możemy pozostać tylko w sferze przypuszczeń.

 

 

 

 

 

 

 

 

Materiały źródłowe

1. Béatrizet, Nicolas (1507-1577) Nova Germaniae descriptio : cvm adiacentibvs Italiae, Galliae, Britanniae, Poloniae et Pannoniae partibvs : illvstriss principi D. Othoni a Trvchses card. Avgvstano dicata. Źródło Biblioteka Narodowa (www.polona.pl)

2. Dzieje pierwotne szczepu mazurskiego : studjum historyczno-językoznawcze. Dr. Józef Ostaszewski. Warszawa Skład Główny Gebethner i Wolf 1935. Źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

3. Plan w ujęciu panoramicznym przedstawiający pierwszy dzień bitwy pod Warszawą 28.VIII.1656 r. Plan pochodzi z jednego z wyd.: Theatrum Europaeum 1663 lub 1683 T. 7 po s. 994. Źródło POLONA

4. Plan w ujęciu panoramicznym przedstawiający drugi dzień bitwy pod Warszawą 29.VIII.1656 r. Plan pochodzi z jednego z wyd.: Theatrum Europaeum 1663 lub 1683 T. 7 po s. 994. Źródło POLONA

5. Plan w ujęciu panoramicznym przedstawiający trzeci dzień bitwy pod Warszawą 30.VIII.1656 r. Plan pochodzi z jednego z wyd.: Theatrum Europaeum 1663 lub 1683 T. 7 po s. 994. Źródło POLONA

6. Plan Stolecznego m Warszawy_1918. Źródło MAPSTER

7. The_History_of_Poland_by_Bern_Connor. 1698. Źródło POLONA

8. Nowy Plan miasta Warszawy i okolic_przerobka 1916 Źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

9. Rozwój terytorialny miasta Warszawa; Witokd Małcużyński, 1900. Źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

10. Tabela miast, wsi, osad, Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności alfabetycznie ułożona w Biurze Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji Tom I A. - Ł., 1827. Źródło Mazowiecka Biblioteka Cyfrowa

11.

 

 

 

Do dostępnych materiałów trzeba podchodzić jednak z dużą ostrożnością ponieważ nie zawsze przekazują w pełni wiarygodne informacje co do nazw i lokalizacji. Przykładowo, w "ciekawym" miejscu odwzorowano położenie Warszawy na Mapa z 1553 roku1) . Mapa dedykowana była kardynałowi Ottonowi Truchses von Waldburg, z którego gościny kartograf korzystał od października 1553 do stycznia 1554 r. Warszawa na tej mapie jest na PRAWYM brzegu Wisły.

Nova Germaniae descriptio. Warszawa z prawej strony Wisły   Nova Germaniae descriptio    
1. Béatrizet, Nicolas Nova Germaniae descriptio 1553
  7. The_History_of_Poland_by_Bern_Connor. 1698.

Innym przykładem jest mapa z The History of Poland by Bern Connor z 16987). Tu także Warszawa jest oznaczona po prawej stronie Wisły. A może jest to ślad po wcześniejszym osadnictwie, które rozwijało się na prawym brzegu?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • Słowaczyński, Andrzej (1807-1847). Praga : rys historyczny - nie mam
  • Starożytna Polska pod względem historycznym, jegraficznym i statystycznym opisana przez Michała Balińskińskiego i Tymoteusza Lipińskiego Tom I Rok 1843

 

 

 

Można przypuszczać, żę wiele nazw spotykanych w tej okolicy jest bardzo starych

Tereny dzisiejszego Bródna zamieszkałe są od pradawnych czasów.

 

Możemy natomiast prześledzić na podstawie dostępnych materiałów.

Dzieje Warszawy związane są z Warszawą i Pragą

Pisane materiały dostępne dopiero od XI wieku a tereny zamieszkałe od dawna.

Wykorzystujemy mapy (wojskowe i cywilne), dostępne oryginalne dokumenty w tym oraz opracowania

Językowo na nazwę wpływały języki - słowiańskie pierwotny, polski z czas.ów średniowiecza, łacina

, szwedzki, rosyjski i zmiany dokonane w ortografii polskiej po zaborach i zapewne inne.

 

Od roku ..... do około 1900 roku sprawa z pisownią wydaje się dość jasna. We wszystkich dokumentach Brudno jest pisane przez "u".

 

 

 

 

Podyktowane to było koncepcją, że nazwa pochodzi od brodu, który był przez rzekę na drodze pomiędzy Targówkiem a Grodziskiem2) albo od nazwy rzeki która płynęła w okolic - czyli Brodni.

Koncepcja pochodzenia nazwy opisana jest w 2) Według Dr. Józef Ostaszewskiego. Najstarszym osiedlem nad Wisła na tym terenie wytworzonym na potrzeby handlu było TARGOWE (tu zn miejsce "miesto" targowe) na prawym brzegu Wisły na miejscud zisiejszej Pragi, które trafiało w dzisiejszą ulicę Targową. Jako pozostałość po tem targowisku jest Targówek samo "Targowe" figuruje jeszcze w dokumentach z 1580 roku obok malutkiej wioski Pragi (Praga Nobilium) , jako folwark na "wyprażonej" ziemi. Targowe otaczała rzeka Skurcza, a przejazd przez rzeczkę w kierunku starożytnego Grodziska wytworzył "bród" i osiefdle Bródno 2)

Według innej koncepcji Dr. Józef Ostaszewski wśród starożytnych i średniowiecznych mieszkańców z czasem następowało przekręcanie nazw w wymowie. Jako jeden z przykładów to to tendencja do zamiany "o" na "u". Jeden z przykładów to nazwa Brodno na Brudno2). Tam także jest powiązanie nadawanych nazw z nazw znanych i tu mamy wyprowadzenie nazwy przejścia przez rzekę Brudno = Brodno. Ostatecznie w zestawieniu nazw nazwa miejscowości na mazowszu z wykładnią znaczenia "Brudno regalis - Bródno, warsz. 1413 r. oznacza bród na rzece Skurczy na drodze z Targowego do Grodziska.

 

Myślę, że autorzy koncepcji walczyli z dwoma fobiam. Jedno to za wszelką cenę chcieli uniknąć skojarzenia z "brudem" drugie to, że zakładali, że w języku rosyjski który obowiązywał w latach zaborów nie było litery "ó" a pisownia była przez rosyjskie "u" otwarte i Brudno poległo na fali walki z rusycyzmem (w tym czasie została przecież rozebrana cerkiew na placu Zwycięstwa.

 

 

Myślę, że autorzy koncepcji walczyli z dwoma fobiam. Jedno to za wszelką cenę chcieli uniknąć skojarzenia z "brudem" drugie to, że zakładali, że w języku rosyjski który obowiązywał w latach zaborów nie było litery "ó" a pisownia była przez rosyjskie "u" otwarte i Brudno poległo na fali walki z rusycyzmem (w tym czasie została przecież rozebrana cerkiew na placu Zwycięstwa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wchodząc na strony www.palutkiewicz.pl wyrażają Państwo zgodę na umieszczanie na komputerze danych w postaci plików tzw. cookies, Pozwali to nam na automatyczne rozpoznanie Państwa komputera podczas następnego wejścia na strony www.palutkiewicz.pl. Pliki cookies pozwolą przykładowo zachować hasło lub wygląd witryny zgodny z upodobaniami bez konieczności dokonywania czynności od początku każdorazowo. Pliki cookies mogą też być wykorzystywane przez współpracujących z nami reklamodawców, a także przez narzędzie Google Analytics, które jest przez nas wykorzystywane do zbierania statystyk. W przypadku braku zgody z Państwa strony na otrzymywanie cookies a chęci korzystania ze stron www.palutkiewicz.pl należy zmienić konfigurację przeglądarki internetowej w taki sposób by blokowała lub usuwała pliki tego typu, lub ostrzegała za każdym razem przed ich zapisaniem. Możesz w każdej chwili zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Przeczytaj, jak wyłączyć pliki cookie i nie tylko »